بيمار را پاكسازى كن ! بعد از پاكسازى بيمار از بلغم - كه سبب اصلى بيمارى شده است - داروهايى را استعمال كن كه قبوضيت‌آور و درعين‌حال به اعتدال گرمىبخش باشند . از قبيل : گوارشى انار دانه كه زيره در آن وارد است ، گوارشى خوزى و قرص ديك ابزارى . اگر بلغم سبب بيمارى اسهال ، از نوع بلغم شيشه رنگ باشد ، حتما بايد قرص اسقليبيادس ( اسقليادوس - نسخه . ) استعمال شود . داروهاى در دهن ريختنى براى علاج اين حالت از اسهال عبارتند از : انگدان ، ننه حوا ، زيرهء بودادهء در سركه پروريده ، بزر كتان بو داده ، سك ، گلنار ، كراويا ، ( شاه زيره ) ، مرّ و كندر با تباشير . اندازهء دارو را خودت برحسب تشخيص نوع بيمارى و مزاج بيمار معلوم كن ! اگر سبب اسهال بلغم و مادهء زهره‌اى باهم بودند و از معاينهء مدفوع اين موضوع معلوم شد و ساير نشانيها را ديدى ، داروى تركيبى زير را تجويز كن : نسخه : هليلهء زرد يك جزء . بزر ترتيزك نيم جزء . سك ، ثمر آس ، سماق و ثمر درخت گزاز هريك يك ششم جزء . همه را درهم بريز و بيمار از آن تناول كند . اگر سبب بيمارى اسهال مادهء سودائى است و اين ماده به حدّ زياد به معده و روده ريخته است ، علاج آن را بعدا در باب ويژه‌اى ذكر مىكنيم و زير عنوان علاج اسهال سودائى آن را شرح مىدهيم كه دربارهء طحال سخنهايى داريم . اگر بيمارى اسهال از اثر غذا و خوردنيها است ، آن را نيز به باب ويژه‌اى موكول مىكنيم . اگر سبب بيمارى اسهال تنها سوء مزاج و ناتوانى بيمار در دستگاه گوارش است ، دقت كن ! كه بيمار كدام نوع سوء مزاج را دارد ، نشانيهاى سوءمزاجهاى گوناگون را بررسى كن . و اين را بدان كه سوء مزاج روده اكثرا با سوء مزاج معده يكى است و اين دو عضو در سوء مزاج شريكند و نشانى نوع سوء مزاج در هر دو يكى و هماهنگ است . اگر تنها نيروى هضم‌كننده ناتوان شده است و سوء مزاج سرد دارد ، گوارشى خوزى را تجويز كن ! ما هم نوعى گوارشى را ابداع كرده‌ايم كه در علاج چنين حالتى مفيد است ، با تركيب زير : نسخه : عود خام ، زيرهء در سركه خيس شدهء بوداده ، نانخواه ( ننه حوا ) كراويا ( شاه زيره ) ، كندر ، مرّ ، زنجفيل بوداده ، قاقله و هستهء مويز كوبيده از هريك يك جزء همه را داروى در دهن ريختنى كن و هر باره بيمار به وزن سه درهم يا تقريبا سه درهم از آن در دهان ريزد و تناول كند . اگر در چنين حالتى از بيمارى باد شكم بسيار است ، بزر ريحان و بزر فيجن را نيز بر داروى گوارشى ما بيفزاى ! داروى تركيبى زير نيز هست كه غير ما آن را پديد آورده و بسيار مفيد است .